Trong bối cảnh mất điện và khủng hoảng kinh tế gia tăng, Iran được cho là đã âm thầm chuyển khoảng 500 triệu USD sang các stablecoin. Động thái này cho thấy quốc gia Trung Đông đang tận dụng tiền mã hóa như một công cụ tài chính thay thế để né tránh các lệnh trừng phạt quốc tế, đồng thời tìm cách giảm áp lực sụt giá của đồng rial.
Theo phân tích từ công ty nghiên cứu blockchain Elliptic, được Bloomberg dẫn lại, Ngân hàng Trung ương Iran bị nghi đã mua vào hơn 500 triệu USD stablecoin neo theo đồng USD.
Dữ liệu on-chain cho thấy khối lượng giao dịch tăng đột biến trong những thời điểm Iran siết chặt hoặc hạn chế truy cập internet. Các chuyên gia của Elliptic nhận định đây có thể là một mô thức có chủ đích, nhằm di chuyển dòng tiền ra khỏi hệ thống tài chính truyền thống, qua đó giảm sự giám sát của các lệnh trừng phạt do Mỹ áp đặt.
Quy mô giao dịch này, kết hợp với ước tính của các cơ quan Mỹ về khoảng 9 tỷ USD tín dụng ngầm có liên quan đến Iran, cho thấy các quốc gia đang chịu lệnh trừng phạt ngày càng biết cách tận dụng hạ tầng tiền mã hóa một cách tinh vi hơn để duy trì dòng tiền.
Theo đánh giá của Elliptic, chiến lược này của Iran hướng tới hai mục tiêu chính. Thứ nhất là hỗ trợ ổn định đồng rial, đồng tiền đã suy yếu đáng kể trong nhiều năm qua. Thứ hai là giảm bớt tác động tiêu cực từ việc bị cô lập khỏi hệ thống tài chính quốc tế.
Việc chuyển nguồn thu từ dầu mỏ hoặc các quỹ nhà nước sang stablecoin neo theo USD giúp Iran nắm giữ tài sản gắn với đồng đô la mà không cần đi qua hệ thống ngân hàng truyền thống – nơi Mỹ có khả năng kiểm soát và áp đặt trừng phạt hiệu quả nhất.
Diễn biến này mang nhiều hàm ý quan trọng, không chỉ với người dân Iran mà còn với các nhà hoạch định chính sách phương Tây. Nếu ngân hàng trung ương của nước này thực sự đang âm thầm tích lũy hàng trăm triệu USD tài sản số, họ có thể sở hữu thêm một công cụ để giảm áp lực lên tỷ giá và lạm phát trong nước. Ngược lại, với Washington, điều này đồng nghĩa với việc các biện pháp trừng phạt có thể giảm dần hiệu quả.
Một lợi thế lớn của stablecoin là tốc độ và tính linh hoạt trong giao dịch xuyên biên giới. Mặc dù Elliptic chưa công bố đầy đủ phương pháp xác định danh tính các ví liên quan, nhưng việc nhiều giao dịch tập trung vào các địa chỉ được cho là có liên hệ với thực thể nhà nước khiến nhiều chuyên gia nhận định đây có thể là một chiến lược có tổ chức.
Trong khi đó, Mạng lưới chống rửa tiền và tội phạm tài chính của Mỹ cho biết họ ghi nhận khoảng 9 tỷ USD giao dịch tín dụng ngầm liên quan đến Iran trong năm 2024, dựa trên các báo cáo theo Đạo luật Bí mật Ngân hàng. Con số này cho thấy một phần hoạt động tài chính của Iran vẫn diễn ra trong hệ thống truyền thống. Tuy nhiên, các giao dịch stablecoin mà Elliptic phát hiện phần lớn nằm ngoài phạm vi quan sát này.
Khoảng trống đó khiến việc thực thi các lệnh trừng phạt trở nên phức tạp hơn. Cơ quan chức năng có thể gây áp lực lên ngân hàng hoặc các công ty trung gian, nhưng lại khó kiểm soát trực tiếp các ví tiền điện tử trên blockchain. Khi dòng tiền chuyển dần sang tài sản số, mạng lưới tín dụng ngầm không chỉ mở rộng quy mô mà còn thay đổi cách thức vận hành.
Thời gian qua, Bộ Tài chính Mỹ cũng đã áp đặt nhiều biện pháp trừng phạt nhằm vào các mắt xích trong mạng lưới tài chính của Iran. Theo cơ quan này, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran – nhánh Quds đã sử dụng các công ty bình phong và tài khoản ở nước ngoài để chuyển hàng trăm triệu USD từ doanh thu dầu mỏ.
Trên thực tế, hệ thống tín dụng ngầm truyền thống và dòng tiền tiền mã hóa không hoạt động tách biệt. Nguồn thu từ dầu mỏ có thể được che giấu thông qua các công ty trung gian, sau đó tiếp tục chuyển vào các sàn giao dịch tài sản số và quy đổi sang stablecoin. Chuỗi giao dịch nhiều lớp này giúp giá trị tài sản dần rời khỏi vùng quan sát của các cơ quan giám sát tài chính.
Một ví dụ thường được nhắc tới là vụ Garantex, khi Bộ Tư pháp Mỹ cáo buộc sàn giao dịch này hỗ trợ né tránh lệnh trừng phạt. Theo cáo buộc, nền tảng này duy trì hoạt động bằng cách liên tục tạo ví mới nhằm vượt qua các hệ thống sàng lọc.
Những mô tả trong báo cáo cho thấy cách thức vận hành này có thể phù hợp với nhu cầu của một chủ thể nhà nước muốn di chuyển lượng tiền lớn mà không kích hoạt các cảnh báo tự động trong hệ thống tài chính.
Tại Iran, các đợt hạn chế truy cập internet cũng có thể tạo ra những khoảng trống trong việc giám sát thông tin. Trong khi giao dịch blockchain vẫn diễn ra bình thường, các tín hiệu cảnh báo từ mạng xã hội hoặc nguồn tin trong nước lại trở nên hạn chế.
Dù chưa có bằng chứng chính thức khẳng định mối liên hệ trực tiếp giữa việc cắt internet và các giao dịch stablecoin, mô hình này vẫn phù hợp với giả thuyết rằng một số chủ thể có thể tận dụng thời điểm giám sát suy yếu để thực hiện các giao dịch nhạy cảm.
Tổng thể, diễn biến này cho thấy việc thực thi trừng phạt ngày nay không còn chỉ là vấn đề pháp lý. Nó đang dần trở thành cuộc cạnh tranh về công nghệ, dữ liệu và khả năng theo dõi dòng tiền trên blockchain. Thương vụ được cho là chuyển 500 triệu USD sang stablecoin chỉ là một phần nhỏ, nhưng phản ánh xu hướng lớn hơn: các lệnh trừng phạt dựa vào hệ thống tài chính truyền thống đang dần mất đi hiệu lực khi tài sản số ngày càng phổ biến.
Bài viết liên quan
