Chỉ vài giờ sau khi Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20/2 đưa ra phán quyết mang tính bước ngoặt, bác bỏ một loạt mức thuế quan quan trọng do chính quyền ban hành, Tổng thống Donald Trump đã nhanh chóng phản ứng.
Động thái đáp trả được đưa ra gần như ngay lập tức: công bố áp dụng tạm thời mức thuế toàn cầu 10%, cho thấy căng thẳng về chính sách thương mại không những chưa hạ nhiệt mà còn có nguy cơ bước sang một giai đoạn mới khó lường hơn.
Động thái cứng rắn này cho thấy dù “bức tường bảo hộ” của Mỹ đang vấp phải rào cản pháp lý nghiêm trọng, ông Donald Trump vẫn quyết tâm giữ thuế quan như một công cụ trung tâm trong chiến lược thương mại. Điều đó đồng nghĩa thương mại toàn cầu có thể bước vào một chu kỳ bất định mới, nơi yếu tố chính trị và pháp lý đan xen chặt chẽ hơn bao giờ hết.
Lộ trình mới và những ràng buộc
Ngay sau khi công khai chỉ trích phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ, ông Trump tuyên bố sẽ tận dụng các thẩm quyền khác để tiếp tục theo đuổi chương trình nghị sự thuế quan.
Cụ thể, ông cho biết sẽ viện dẫn Mục 122 của Đạo luật Thương mại 1974 để áp dụng mức thuế cơ bản trong vòng 150 ngày. Đồng thời, Nhà Trắng cũng khởi động thêm các cuộc điều tra theo Mục 301 và Mục 232 (liên quan đến an ninh quốc gia). Cách tiếp cận này có thể khiến quá trình ra quyết định bớt mang tính “bất ngờ” như trước đây, khi nhiều tuyên bố từng được đưa ra qua mạng xã hội, và thay vào đó chuyển sang một quy trình mang tính thể chế hơn. Tuy nhiên, yếu tố thời gian và phạm vi áp dụng vẫn là những biến số khó lường.
Giới chuyên gia nhận định con đường phía trước không hề bằng phẳng. Ông Mike Froman, cựu Đại diện Thương mại Mỹ, lưu ý rằng mức thuế theo Mục 122 chỉ có hiệu lực trong 150 ngày. Sau mốc này, Tổng thống sẽ phải đưa ra lựa chọn nhạy cảm: gia hạn, thay thế bằng gói thuế mới hay chấp nhận điều chỉnh chính sách — tất cả diễn ra sát thời điểm bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11/2026, khi tâm lý cử tri đang khá nhạy cảm với vấn đề chi phí sinh hoạt.
Trong khi đó, ông Everett Eissentat, cựu cố vấn kinh tế cấp cao của Nhà Trắng, cho rằng phán quyết từ Tòa án đã làm suy yếu một trong những “đòn bẩy” quan trọng nhất của ông Trump: khả năng áp thuế nhanh chóng để phản ứng với các biến động địa chính trị. Khả năng đe dọa áp thuế tức thời với châu Âu hay các quốc gia mua dầu từ Iran giờ đây không còn linh hoạt như trước. Điều này khiến môi trường kinh tế toàn cầu, doanh nghiệp và người tiêu dùng đều phải đối diện thêm một lớp rủi ro mới — đặc biệt trong bối cảnh chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump dự kiến diễn ra vào đầu tháng 4.
“Mớ bòng bong” hoàn thuế
Trong ngắn hạn, tác động lớn nhất có thể không nằm ở mức thuế mới, mà ở câu chuyện hoàn trả các khoản thuế đã thu trước đó.
Theo ước tính của Bloomberg, tổng số tiền hoàn thuế có thể lên tới 175 tỷ USD — tương đương hơn một nửa số thu thuế quan mà chính quyền ông Trump đã thu được.
Chính Tòa án Tối cao Mỹ cũng cảnh báo quá trình hoàn trả hàng tỷ USD cho các nhà nhập khẩu theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) sẽ là một “mớ bòng bong” pháp lý. Bản thân ông Trump cũng bày tỏ sự không hài lòng khi Tòa án không đưa ra hướng dẫn cụ thể về cơ chế xử lý. Theo dự báo của ông, các tranh chấp pháp lý có thể kéo dài tới 5 năm.
Việc chính phủ có thể phải hoàn trả hàng chục tỷ USD cũng đặt thêm áp lực lên bài toán điều hành lạm phát của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Quan hệ vốn đã nhiều căng thẳng giữa Fed và Nhà Trắng có nguy cơ trở nên phức tạp hơn nếu các dòng tiền hoàn thuế tác động mạnh đến thanh khoản và kỳ vọng lạm phát.
Trong bối cảnh đó, các luật sư thương mại đang khuyến nghị doanh nghiệp nhanh chóng nộp hồ sơ bảo lưu quyền lợi, khi đã có hơn 1.500 vụ kiện được đệ trình lên Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ.
Áp lực kinh tế và chính trị trong nước
Ở góc độ kinh tế vĩ mô, tín hiệu không mấy tích cực. Mỹ được cho là đã mất khoảng 83.000 việc làm trong lĩnh vực sản xuất năm ngoái, trong khi chi tiêu cho máy móc công nghiệp sụt giảm trong quý IV/2025. Đảng Dân chủ quy trách nhiệm cho chính sách thuế quan, còn nhiều cuộc thăm dò cho thấy người dân ngày càng lo lắng việc thuế nhập khẩu đang trực tiếp bào mòn thu nhập hộ gia đình.
Chủ tịch Fed chi nhánh New York, ông John Williams, cảnh báo lạm phát có thể đạt đỉnh trong nửa đầu năm khi tác động của thuế quan ngấm đầy đủ vào nền kinh tế. Theo tính toán của các chuyên gia thuộc Bloomberg, ngay cả khi có ngoại lệ, mức thuế trung bình đối với hàng nhập khẩu vào Mỹ vẫn có thể lên tới 11,4% — cao gấp bốn lần so với thời điểm trước khi ông Trump nhậm chức.
Áp lực chính trị cũng gia tăng. Các cuộc khảo sát cho thấy cử tri ngày càng nhạy cảm với tác động của thuế nhập khẩu lên chi phí sinh hoạt. Ngay cả Đảng Cộng hòa cũng không tránh khỏi sức ép, khi Hạ viện do đảng này kiểm soát đã bỏ phiếu chấm dứt thuế nhập khẩu từ Canada vào tháng Hai.
Doanh nghiệp “nín thở” chờ đợi
Dù giới doanh nghiệp toàn cầu hoan nghênh phán quyết của Tòa án, tâm lý chung vẫn là dè dặt trước sự thiếu chắc chắn.
Tại Đức, Hiệp hội Công nghiệp BDI kêu gọi làm rõ các điều kiện thương mại để doanh nghiệp có thể lên kế hoạch dài hạn. Ở Mỹ, ông Joshua Bolten, CEO của Business Roundtable — tổ chức đại diện cho các tập đoàn lớn nhất nước Mỹ — đề nghị chính quyền điều chỉnh cách tiếp cận theo hướng mục tiêu rõ ràng và minh bạch hơn.
Ông Austin Ramirez, CEO của Husco International, chia sẻ một góc nhìn rất thực tế: điều doanh nghiệp cần nhất không phải là mức thuế thấp hay cao, mà là sự ổn định để có thể ra quyết định đầu tư. Theo ông, doanh nghiệp có thể thích nghi với nhiều chế độ thuế khác nhau, miễn là môi trường chính sách không thay đổi liên tục khiến họ phải “đoán già đoán non” mỗi ngày.
Tựu trung lại, phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ là một cú đánh pháp lý đáng kể đối với nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump. Tuy nhiên, cuộc chơi thuế quan dường như vẫn chưa khép lại — mà chỉ đang bước sang một chương mới phức tạp hơn, nơi rủi ro chính sách trở thành biến số mà nhà đầu tư toàn cầu buộc phải tính đến trong chiến lược của mình.
Bài viết liên quan
