Nguy cơ bùng phát một cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và châu Âu đang ngày càng rõ nét, sau khi Tổng thống Donald Trump đưa ra các cảnh báo áp thuế liên quan đến vấn đề Greenland. Những động thái cứng rắn này không chỉ làm gia tăng căng thẳng thương mại xuyên Đại Tây Dương, mà còn kéo theo nhiều rủi ro vĩ mô, bao gồm triển vọng tăng trưởng kinh tế suy yếu, áp lực lạm phát leo thang, và cuối cùng có thể gây tổn hại đáng kể ngay cho nền kinh tế Mỹ.
Theo Wall Street Journal ngày 20/1, quan hệ kinh tế xuyên Đại Tây Dương đang đối mặt với nguy cơ rạn nứt nghiêm trọng sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ áp thuế đối với các quốc gia châu Âu liên quan đến vấn đề Greenland. Trong kịch bản căng thẳng thương mại leo thang thành một cuộc chiến thuế quan toàn diện, không chỉ châu Âu mà chính nền kinh tế Mỹ cũng có thể phải gánh chịu những tác động tiêu cực đáng kể.
Mối liên kết kinh tế không thể tách rời
Liên minh châu Âu (EU) hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ, đồng thời cũng là nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài hàng đầu với tổng giá trị lên tới khoảng 3,6 nghìn tỷ USD tính đến năm 2024. Theo ông Philip A. Luck, Giám đốc chương trình kinh tế tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), rất khó tìm thấy một mối quan hệ thương mại nào có mức độ gắn kết và chiều sâu tương đương. Nguồn doanh thu mà các doanh nghiệp Mỹ thu về từ châu Âu đang đóng vai trò quan trọng trong việc tài trợ cho các dự án trung tâm dữ liệu cũng như thúc đẩy phát triển trí tuệ nhân tạo tại Mỹ.
Không chỉ dừng lại ở đầu tư, châu Âu còn là thị trường lớn nhất đối với xuất khẩu dịch vụ của Mỹ, với tổng kim ngạch vượt 294 tỷ USD trong năm 2024. Các dịch vụ số và điện toán đám mây do những “ông lớn” công nghệ như Microsoft, Amazon, Google hay IBM cung cấp đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng mạnh tại khu vực này. Ông Sridhar Ramaswamy, CEO của Snowflake, nhấn mạnh rằng hầu hết các công ty công nghệ thành công đều sở hữu nguồn doanh thu đáng kể đến từ Tây Âu.
Trong bối cảnh đó, Tổng thống Donald Trump gần đây tuyên bố sẽ áp mức thuế 10% đối với hàng hóa từ Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan kể từ ngày 1/2, và có thể nâng lên 25% vào ngày 1/6 nếu các bên không đạt được thỏa thuận liên quan đến Greenland. Danh mục hàng hóa chịu tác động chủ yếu là các sản phẩm châu Âu có giá trị cao, bao gồm hàng xa xỉ như nước hoa, pho mát, rượu vang Pháp và ô tô Đức.
Ở chiều ngược lại, các nhà lãnh đạo châu Âu đang cân nhắc các biện pháp trả đũa, trong đó có khả năng áp thuế lên hơn 100 tỷ USD hàng hóa Mỹ, đồng thời siết chặt điều kiện để các tập đoàn đa quốc gia của Mỹ tham gia đấu thầu các hợp đồng tại châu Âu. Theo ông Brad W. Setser, nhà kinh tế thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, EU có thể nhắm vào những mặt hàng mang tính biểu tượng như rượu bourbon, xe máy Harley-Davidson và các sản phẩm nông nghiệp, nhằm tạo áp lực chính trị tối đa lên các bang vốn là “thành trì” của Đảng Cộng hòa tại Mỹ.
Hậu quả đối với nền kinh tế Mỹ
Theo đánh giá của các nhà kinh tế, các biện pháp thuế quan mang tính trả đũa nhiều khả năng chưa đủ mạnh để đẩy kinh tế Mỹ vào suy thoái, nhưng sẽ làm tốc độ tăng trưởng chậm lại, gây thêm áp lực cho lĩnh vực sản xuất vốn đang suy yếu và đẩy mặt bằng giá lên cao trong bối cảnh lạm phát vẫn chưa thực sự ổn định. Nghiên cứu của Viện Kinh tế Thế giới Kiel cho thấy trong giai đoạn 2024–2025, phần lớn chi phí phát sinh từ thuế quan đã rơi vào tay doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ, trong khi các nhà xuất khẩu nước ngoài chỉ chịu khoảng 4% gánh nặng này.
Ngành sản xuất Mỹ được xem là khu vực dễ tổn thương nhất do chuỗi cung ứng có mức độ liên kết sâu với châu Âu. Bà Mary Lovely, chuyên gia cao cấp tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, chỉ ra rằng nhiều nhà máy tại Mỹ phụ thuộc vào máy móc, tua-bin và linh kiện nhập khẩu từ châu Âu; việc áp thuế sẽ trực tiếp đẩy chi phí đầu vào tăng cao. Trong trường hợp EU đáp trả, các doanh nghiệp Mỹ xuất khẩu sang thị trường này cũng sẽ đối mặt với thiệt hại đáng kể.
Một ví dụ điển hình là khu vực Spartanburg (bang Nam Carolina), nơi đặt nhà máy BMW với khoảng 12.000 lao động trực tiếp và tạo ra hàng chục nghìn việc làm gián tiếp. Cơ sở này nhập khẩu động cơ và phụ tùng từ châu Âu, đồng thời xuất khẩu hơn một nửa sản lượng sang EU. Theo ông Stuart Pearson của Oxcap Analytics, các biện pháp thuế quan trả đũa có thể buộc BMW phải xem xét cắt giảm sản lượng tại Mỹ.
Không chỉ lĩnh vực sản xuất, thị trường tài chính Mỹ cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các nhà đầu tư châu Âu hiện nắm giữ khoảng 8 nghìn tỷ USD cổ phiếu và trái phiếu Mỹ — gần gấp đôi tổng giá trị nắm giữ của phần còn lại của thế giới, theo ông George Saravelos từ Ngân hàng Deutsche. Một số chuyên gia cảnh báo rằng những tuyên bố cứng rắn của Tổng thống Trump có thể khiến dòng vốn châu Âu rút bớt khỏi tài sản Mỹ, kéo theo nguy cơ đồng USD suy yếu, thị trường chứng khoán giảm điểm và chi phí vay mượn tăng lên.
Kịch bản xấu nhất được đặt ra là khi châu Âu kích hoạt công cụ chống cưỡng ép — thường được ví như “súng phóng lựu Bazooka” — để nhắm vào các lĩnh vực dịch vụ và đầu tư của Mỹ. EU khi đó có thể tăng thuế, siết chặt các quy định giám sát hoặc hạn chế hoạt động của doanh nghiệp Mỹ tại châu Âu. Những tập đoàn dược phẩm và công nghệ lớn, chẳng hạn như Apple — vốn ghi nhận phần lớn lợi nhuận toàn cầu tại Ireland — sẽ chịu tác động đặc biệt nặng nề.
Ông Setser nhấn mạnh rằng hoạt động kinh doanh của nhiều công ty sinh lời nhất thế giới đều gắn chặt với thị trường châu Âu. Do đó, các biện pháp trả đũa từ EU sẽ kéo lợi nhuận toàn cầu đi xuống, làm suy yếu định giá thị trường chứng khoán và thu hẹp nguồn lực dành cho đầu tư vào trí tuệ nhân tạo.
Về dài hạn, việc quan hệ kinh tế xấu đi có thể khiến châu Âu giảm mức độ phụ thuộc vào Mỹ và chủ động mở rộng thương mại với các đối tác khác, qua đó làm suy yếu mối liên kết từng góp phần thúc đẩy thịnh vượng ở cả hai bờ Đại Tây Dương. Theo bà Lovely, các doanh nghiệp Mỹ sẽ bán được ít hàng hơn tại châu Âu, lợi nhuận sụt giảm và vô tình tạo dư địa cho các đối thủ, đặc biệt là từ Trung Quốc, mở rộng thị phần. Một khi những mối quan hệ thương mại mới được hình thành, việc đảo ngược xu hướng này sẽ không hề dễ dàng.
Bài viết liên quan
