Sau hơn bảy tuần leo thang xung đột, cuộc chiến vẫn chưa đủ để làm lung lay chính quyền thần quyền tại Iran hay buộc họ phải chấp nhận toàn bộ các điều kiện từ Tổng thống Donald Trump. Tuy nhiên, với cả các đối thủ lẫn đồng minh của Mỹ, diễn biến này lại phơi bày rõ một điểm yếu mang tính cốt lõi: sự nhạy cảm trước áp lực kinh tế trong nước.
Thực tế cho thấy, dù đạt được một số lợi thế quân sự nhất định, Washington lại phải đối mặt với hệ quả ngược chiều từ thị trường nội địa. Giá năng lượng leo thang, lạm phát gia tăng và sức ép chính trị nội bộ đã khiến bài toán kinh tế trở thành “tử huyệt” trong chiến lược đối ngoại.
Kinh tế Mỹ lộ rõ “điểm nghẽn”
Theo đánh giá từ Reuters, ngay cả trong kịch bản Iran phát tín hiệu mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động vận tải biển, cuộc khủng hoảng tại Trung Đông vẫn phơi bày giới hạn trong khả năng chịu đựng các cú sốc kinh tế nội địa của Tổng thống Donald Trump.
Trước đó, vào ngày 28/2, ông Trump cùng Israel đã lên tiếng chỉ trích Iran, dựa trên những lo ngại về mối đe dọa an ninh cận kề, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran. Tuy nhiên, bối cảnh hiện tại đã thay đổi nhanh chóng. Khi giá nhiên liệu tại Mỹ leo thang, áp lực lạm phát gia tăng và tỷ lệ ủng hộ suy giảm, Nhà Trắng buộc phải chuyển hướng, tích cực tìm kiếm một giải pháp ngoại giao nhằm hạn chế tác động tiêu cực lên nền kinh tế trong nước.
Dù Iran phải gánh chịu những tổn thất quân sự đáng kể, quốc gia này cũng cho thấy khả năng tạo ra các cú sốc kinh tế mà Washington trước đó có phần đánh giá thấp. Theo các chuyên gia phân tích, đây chính là nguyên nhân góp phần kích hoạt một trong những đợt biến động năng lượng toàn cầu nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận.
Giá năng lượng tăng mạnh đang làm dấy lên rủi ro suy thoái kinh tế. Trong khi Tổng thống Trump nhiều lần công khai giảm nhẹ những lo ngại liên quan đến tác động kinh tế của chiến tranh, thực tế cho thấy ông khó có thể bỏ qua áp lực ngày càng lớn từ thị trường nội địa. Dù Mỹ không phụ thuộc trực tiếp vào nguồn dầu đi qua eo biển Hormuz, chi phí năng lượng tăng cao vẫn ảnh hưởng sâu rộng đến người tiêu dùng và doanh nghiệp.
Cùng với đó, những cảnh báo từ International Monetary Fund về nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu càng khiến triển vọng trở nên kém tích cực. Áp lực chính trị buộc chính quyền phải sớm chấm dứt cuộc xung đột ngày càng gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh Republican Party đang phải nỗ lực bảo vệ thế đa số mong manh tại Quốc hội trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Giới lãnh đạo Iran dường như đã sớm nhận ra điểm yếu này và tận dụng lợi thế kiểm soát eo biển Hormuz như một “đòn bẩy chiến lược”, qua đó gia tăng áp lực buộc chính quyền của Tổng thống Donald Trump phải quay lại bàn đàm phán.
Từ góc nhìn phân tích, các đối thủ của Mỹ như China và Russia hoàn toàn có thể rút ra một bài học quan trọng: dù ông Trump sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự để tạo lợi thế ban đầu, nhưng khi áp lực kinh tế trong nước gia tăng, ưu tiên cuối cùng vẫn là tìm lối thoát thông qua con đường ngoại giao.
Nhận định về vấn đề này, Brett Bruen – cựu cố vấn chính sách đối ngoại dưới thời Barack Obama và hiện là Giám đốc công ty tư vấn chiến lược Global Situation Room – cho rằng: “Ông Trump đang chịu sức ép kinh tế ngày càng rõ rệt, và đó chính là điểm yếu then chốt trong cuộc xung đột do ông lựa chọn.”
Ở chiều ngược lại, Nhà Trắng vẫn phát đi thông điệp trấn an. Người phát ngôn Kush Desai khẳng định chính quyền tiếp tục theo đuổi mục tiêu kép: kiểm soát lạm phát, duy trì tăng trưởng kinh tế, đồng thời xử lý các vấn đề liên quan đến năng lượng. “Ông Trump hoàn toàn có thể xử lý đồng thời nhiều ưu tiên,” ông nhấn mạnh.
Sai lầm tính toán và hệ quả?
Quyết định chuyển hướng đột ngột từ không kích sang đàm phán ngoại giao vào ngày 8/4 của Tổng thống Donald Trump được cho là chịu tác động lớn từ áp lực trên thị trường tài chính, cũng như phản ứng từ một bộ phận cử tri từng ủng hộ ông.
Các yếu tố kinh tế bắt đầu lan rộng tới những nhóm cử tri then chốt. Nông dân Mỹ chịu ảnh hưởng khi chuỗi cung ứng phân bón bị gián đoạn, trong khi chi phí nhiên liệu tăng cao khiến giá vé máy bay leo thang, tạo thêm áp lực lên tiêu dùng.
Khi thời hạn ngừng bắn kéo dài hai tuần dần khép lại, kịch bản tiếp theo vẫn còn bỏ ngỏ: đạt được thỏa thuận, gia hạn đình chiến hay quay lại chiến dịch quân sự. Dù vậy, tín hiệu tích cực đã xuất hiện khi giá dầu toàn cầu hạ nhiệt và thị trường tài chính phục hồi sau tuyên bố từ Iran về việc mở lại eo biển Hormuz trong giai đoạn ngừng bắn do Mỹ làm trung gian. Tổng thống Trump nhanh chóng thể hiện sự lạc quan về tiến triển đàm phán, dù phía Tehran vẫn cho rằng còn nhiều bất đồng chưa thể tháo gỡ.
Giới chuyên gia cảnh báo rằng ngay cả khi xung đột kết thúc sớm, những tổn thất kinh tế để lại có thể cần nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để phục hồi hoàn toàn. Trọng tâm lúc này là liệu bất kỳ thỏa thuận nào có thực sự đạt được mục tiêu chiến lược của Washington – đặc biệt là ngăn chặn chương trình hạt nhân của Iran – điều mà Tehran liên tục phủ nhận.
Trên thực tế, Iran được cho là vẫn nắm giữ lượng uranium làm giàu ở mức cao. Đề xuất từ phía Mỹ về việc thu hồi vật liệu này đã vấp phải sự phản đối, khi Iran kiên quyết không chấp nhận chuyển giao ra ngoài lãnh thổ. Một quan chức cấp cao cho biết Washington vẫn giữ vững “lằn ranh đỏ” trong quá trình đàm phán, trong khi lời kêu gọi thay đổi chính quyền tại Iran từ phía ông Trump gần như không tạo ra tác động đáng kể.
Ở góc độ quốc tế, nhiều đồng minh – từ châu Âu đến châu Á – tỏ ra bất ngờ trước quyết định phát động chiến dịch quân sự mà không có sự tham vấn đầy đủ. Gregory Poling, chuyên gia tại Center for Strategic and International Studies, nhận định rằng điều đáng lo ngại là cách tiếp cận thiếu nhất quán, có thể bỏ qua các hệ quả dài hạn.
So với cách điều hành thận trọng của Joe Biden trong việc kiểm soát thị trường năng lượng sau xung đột Ukraine năm 2022, ông Trump được đánh giá là nhạy cảm hơn trước biến động giá cả trong nước. Điều này phần nào phản ánh lại kịch bản từng diễn ra trong cuộc đối đầu thương mại với China, khi phản ứng từ đối thủ bị đánh giá chưa đầy đủ – lần này là khả năng gây tổn thương kinh tế thông qua gián đoạn nguồn cung năng lượng và vận tải dầu mỏ.
Ban đầu, giới chức Mỹ cho rằng đây sẽ chỉ là một chiến dịch giới hạn. Tuy nhiên, diễn biến thực tế cho thấy mức độ leo thang và hệ lụy lớn hơn đáng kể so với dự tính.
Thông điệp gửi tới các đồng minh châu Á như Japan, South Korea và Taiwan là khá rõ ràng: Washington có thể theo đuổi lợi ích riêng, ngay cả khi điều đó kéo theo những hệ quả kinh tế và an ninh đối với đối tác. Điều này buộc các quốc gia phải chủ động điều chỉnh chiến lược, trong bối cảnh niềm tin vào vai trò của Mỹ có dấu hiệu suy giảm.
Tại châu Âu, nơi đã chịu nhiều tác động kinh tế từ các cuộc xung đột trước đó, sự hoài nghi về cam kết dài hạn của Mỹ – đặc biệt liên quan đến hỗ trợ Ukraine – cũng đang gia tăng. Trong khi đó, các quốc gia vùng Vịnh mong muốn chiến sự sớm chấm dứt, nhưng đồng thời lo ngại về một thỏa thuận thiếu các ضمان an ninh bền vững.
Anwar Gargash, cố vấn ngoại giao của United Arab Emirates, cảnh báo rằng việc chấm dứt xung đột không nên tạo ra những bất ổn kéo dài trong khu vực.
Về mặt chính trị nội bộ, dù phần lớn cử tri theo phong trào MAGA vẫn giữ sự ủng hộ, nhưng làn sóng hoài nghi đang dần gia tăng, đặc biệt trong nhóm cử tri độc lập. Chuck Coughlin nhận định: “Ông Trump hiểu rõ rằng một bộ phận không nhỏ công chúng đang phản đối, và những hệ quả chính trị cuối cùng sẽ sớm xuất hiện.”
Bài viết liên quan
