Nợ công của Mỹ đang leo thang với tốc độ đáng chú ý và nhiều dự báo cho thấy tỷ lệ này có thể chạm ngưỡng 120% GDP trong thập kỷ tới – vượt cả mức đỉnh từng ghi nhận sau Thế chiến II. Tình trạng thâm hụt ngân sách kéo dài qua nhiều năm, các đợt cắt giảm thuế quy mô lớn cùng áp lực chi tiêu ngày càng tăng cho hệ thống an sinh xã hội đang khiến bài toán tài khóa của nền kinh tế lớn nhất thế giới trở nên đáng lo ngại hơn bao giờ hết.
Bức tranh tài khóa ngày càng mong manh hơn
Ngay trong năm đầu của nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã triển khai hàng loạt chính sách nhằm tái cấu trúc mạnh mẽ nền kinh tế Mỹ. Ông thúc đẩy các đợt cắt giảm thuế quy mô lớn, nâng thuế quan lên mức cao nhất trong gần một thế kỷ, thu hẹp chi tiêu liên bang, siết chặt chính sách nhập cư và đồng thời gây áp lực lên Cục Dự trữ Liên bang nhằm yêu cầu hạ lãi suất mạnh hơn.
Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ ngân sách liên bang, Mỹ vẫn đang trên quỹ đạo vay nợ với quy mô mà nhiều chuyên gia kinh tế đánh giá là đáng báo động trong những năm tới. Trên lý thuyết, sự kết hợp giữa các chính sách phi truyền thống này chỉ khiến bức tranh tài khóa xấu đi ở mức độ vừa phải, chứ chưa tạo ra cú sốc quá lớn trong ngắn hạn.
Đây cũng là nhận định trong báo cáo dự báo ngân sách dài hạn thường niên do Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ công bố ngày 11/2. So với dự báo tháng 1/2025 – thời điểm trước khi ông Trump nhậm chức – mức thâm hụt tích lũy của chính phủ liên bang trong 9 năm tới hiện được ước tính lên tới 23,1 nghìn tỷ USD, cao hơn đáng kể so với con số 21,8 nghìn tỷ USD trước đó. Chênh lệch khoảng 1,4 nghìn tỷ USD cho thấy áp lực tài khóa đang gia tăng rõ rệt.
Theo CBO, tổng nợ công của Mỹ có thể vượt xa quy mô GDP hằng năm và chạm ngưỡng 120% vào năm 2036. Nếu kịch bản này xảy ra, tỷ lệ nợ sẽ vượt qua mức đỉnh từng ghi nhận sau Thế chiến II, làm gia tăng nguy cơ bất ổn tài chính và thậm chí có thể đẩy nền kinh tế lớn nhất thế giới vào thế đối mặt với khủng hoảng nợ.
Điều đáng chú ý là, dù các chính sách kinh tế hiện tại có xu hướng “bù trừ” tác động ngân sách cho nhau, vẫn tồn tại những rủi ro tiềm ẩn khiến bức tranh tài khóa có thể trở nên mong manh hơn trong tương lai. Với nhà đầu tư, đây là yếu tố cần theo dõi sát sao, bởi rủi ro tài khóa của Mỹ không chỉ là câu chuyện nội bộ mà còn có thể lan rộng ra toàn bộ thị trường tài chính toàn cầu.
Loạt áp lực đang bủa vây ngân sách Mỹ
Chính sách có tác động ngân sách lớn nhất mà đảng Cộng hòa cùng Tổng thống Donald Trump triển khai đến thời điểm này là gói cắt giảm thuế thu nhập diện rộng được thông qua trong năm ngoái. Theo đánh giá từ Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO), đạo luật này mang lại lợi ích đáng kể cho nhóm thu nhập cao, đồng thời thu hẹp chi tiêu đối với các chương trình hỗ trợ người thu nhập thấp. Hệ quả là ngân sách liên bang có thể thất thu khoảng 4,7 nghìn tỷ USD trong 9 năm tới.
Ở chiều ngược lại, nguồn bù đắp lớn nhất đến từ các mức thuế quan mới mà ông Trump áp đặt, dự kiến đem về khoảng 3.000 tỷ USD trong cùng giai đoạn. Tuy nhiên, bài toán không đơn giản như phép cộng – trừ thuần túy.
Trên thực tế, chi phí từ việc cắt giảm thuế có khả năng vượt xa phần thu bổ sung từ thuế quan. Khi thông qua luật thuế, đảng Cộng hòa đã thực hiện một bước đi mang tính thủ tục đặc biệt: “khóa” nhiều điều khoản giảm thuế theo hướng gần như vĩnh viễn. Điều đó đồng nghĩa với việc muốn đảo ngược chính sách sẽ cần một đạo luật mới từ Quốc hội – kịch bản được đánh giá là rất khó xảy ra trong bối cảnh chính trị hiện nay.
Trong khi đó, các mức thuế quan lại đối mặt với rủi ro pháp lý và chính trị đáng kể. Tòa án Tối cao Hoa Kỳ có thể xem xét và bác bỏ một số loại thuế này. Ngay cả khi vượt qua được thách thức pháp lý, hoặc được thay thế bằng các biện pháp thương mại khác, một tổng thống tương lai hoàn toàn có thể xóa bỏ phần lớn các sắc thuế này chỉ bằng một quyết định hành pháp.
Nếu kịch bản đó xảy ra, ngân sách liên bang sẽ mất đi một nguồn thu đáng kể đúng vào thời điểm áp lực chi tiêu đang gia tăng mạnh, đặc biệt từ chương trình An sinh Xã hội – khoản chi lớn nhất của chính phủ Mỹ. Dân số già hóa nhanh khiến số tiền chi trả lương hưu liên tục vượt quá nguồn thu từ thuế đóng góp của lực lượng lao động trẻ, làm thâm hụt ngày càng nới rộng.
Theo CBO, quỹ tín thác chính của hệ thống An sinh Xã hội – vốn được tích lũy trong giai đoạn thu lớn hơn chi – hiện được dự báo sẽ cạn kiệt vào năm 2032, sớm hơn một năm so với ước tính trước đó. Khi quỹ này không còn đủ nguồn lực, Quốc hội sẽ buộc phải đưa ra giải pháp tài chính mới nếu không muốn chứng kiến các đợt cắt giảm trợ cấp quy mô lớn.
Bên cạnh đó, chính sách siết chặt nhập cư cũng tạo thêm áp lực dài hạn cho ngân sách. CBO dự báo dân số Mỹ vào năm 2035 có thể thấp hơn 5,3 triệu người so với ước tính trước đây, đồng nghĩa với lực lượng lao động và nguồn thu thuế bị thu hẹp. Tổng tác động ngân sách từ yếu tố này ước tính khoảng 500 tỷ USD trong giai đoạn tới.
Cuối cùng, yếu tố mang tính quyết định đối với quỹ đạo chi tiêu của Washington nằm ở thị trường trái phiếu – nơi nhà đầu tư mua và nắm giữ nợ chính phủ Mỹ. Rủi ro lớn nhất là khi thị trường bắt đầu nghi ngờ khả năng kiểm soát nợ của Mỹ và yêu cầu mức lợi suất cao hơn. Khi đó, chi phí vay mượn không chỉ tăng với chính phủ mà còn lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế. Lãi suất cao hơn khiến gánh nặng trả nợ phình to, buộc Washington phải vay thêm để trang trải nghĩa vụ cũ, tạo nên một vòng xoáy tài khóa bất lợi.
CBO cho rằng các đợt cắt giảm thuế có thể tạo cú hích tăng trưởng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, lãi suất dài hạn cũng được dự báo duy trì ở mức cao hơn so với ước tính trước đây, đồng nghĩa áp lực lên ngân sách liên bang sẽ còn kéo dài trong nhiều năm tới.
Theo The New York Times.
Bài viết liên quan
