Chuyện gì đang xảy ra với các quỹ đầu tư tư nhân tại Trung Quốc?
Theo thông tin từ Financial Times (FT), năm 2025 đánh dấu năm thứ hai liên tiếp các “ông lớn” trong lĩnh vực đầu tư tư nhân toàn cầu như KKR, Blackstone hay CVC Capital Partners rơi vào tình thế khá nghịch lý: thương vụ mua vào thì vẫn thực hiện được, nhưng đầu ra lại bế tắc.
Việc không thể thực hiện các thương vụ thoái vốn (exit) tại Trung Quốc đang tạo ra một “nút thắt cổ chai” nghiêm trọng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu suất đầu tư, mà còn trực tiếp làm gián đoạn dòng tiền hoàn trả cho các quỹ hưu trí và quỹ đầu tư quốc gia – những nhà đầu tư tổ chức đang rót vốn vào các quỹ PE trên toàn cầu.
Dữ liệu mới nhất từ PitchBook và Dealogic cho thấy một thực tế đáng chú ý: 10 tập đoàn buyout lớn nhất thế giới có hoạt động tại Trung Quốc – trong đó có KKR, Blackstone và CVC – không ghi nhận bất kỳ thương vụ thoái vốn toàn phần nào được công bố công khai tại thị trường Trung Quốc đại lục trong suốt năm 2025.
Đây không đơn thuần là một con số thống kê. Với giới quản lý quỹ, đó là tín hiệu cảnh báo rõ ràng rằng chu kỳ thanh khoản đang gặp vấn đề. Khi vốn không thể quay vòng, lợi nhuận không thể hiện thực hóa, thì khái niệm “tiền mặt là vua” cũng trở nên kém ý nghĩa hơn bao giờ hết. Trong đầu tư tư nhân, dòng tiền thực nhận mới là yếu tố quyết định sức khỏe dài hạn của toàn bộ hệ sinh thái.
Cơn bão hoàn hảo
Trên bình diện toàn cầu, ngành đầu tư tư nhân (PE) đang trải qua một trong những giai đoạn thử thách nhất trong nhiều thập kỷ. Mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao đã kéo định giá doanh nghiệp đi xuống, khiến các thương vụ thoái vốn không còn dễ dàng mang lại mức lợi nhuận “khủng” như thời kỳ tiền rẻ trước đây.
Nhưng tại Trung Quốc, mọi thứ còn phức tạp hơn thế.
Ông Matthew Phillips, lãnh đạo mảng dịch vụ tài chính của PwC tại Trung Quốc đại lục và Hong Kong, cho biết áp lực thoái vốn đang đè nặng lên các đội ngũ phụ trách thị trường này. Theo ông, tồn đọng các khoản đầu tư cần hiện thực hóa lợi nhuận là rất lớn, trong khi khẩu vị thị trường lại suy giảm rõ rệt. Nói cách khác, hàng hóa thì nhiều, nhưng người mua thì dè dặt.
Khi không thể “thoát hàng”, các quỹ PE cũng không thu hồi được tiền mặt để xoay vòng sang cơ hội mới. Hệ quả là một vòng xoáy trì trệ hình thành: vốn không quay về quỹ, quỹ không phân phối lợi nhuận cho nhà đầu tư, và các dòng tiền đổ vào quỹ hưu bổng, family office hay quỹ đầu tư quốc gia bị gián đoạn đáng kể.
Dù dữ liệu công khai cho thấy sự im ắng gần như tuyệt đối, thực tế có thể không hoàn toàn u ám. Warburg Pincus cùng hai tập đoàn PE khác tiết lộ với Financial Times rằng họ đã thực hiện một số giao dịch bán một phần tài sản tại Trung Quốc nhưng không công bố rộng rãi.
Tuy nhiên, việc lựa chọn “đi nhẹ, nói khẽ” cũng phản ánh tâm thế thận trọng – thậm chí có phần nhạy cảm – của các nhà đầu tư khi đề cập đến việc rút vốn khỏi thị trường này.
Cũng cần lưu ý rằng các thống kê hiện tại chưa bao gồm những thương vụ bất động sản của Blackstone hoặc các khoản đầu tư theo mô hình vốn mạo hiểm (venture capital), nơi quỹ chỉ nắm giữ tỷ lệ thiểu số và thoái vốn thông qua IPO.
Dẫu vậy, bức tranh tổng thể vẫn cho thấy một môi trường kinh doanh đầy thách thức. Căng thẳng địa chính trị giữa United States và China chưa thực sự hạ nhiệt, dù hai bên đã có những động thái đối thoại nhằm giảm nhiệt căng thẳng.
Thanh khoản co hẹp và những giải pháp “sáng tạo”
Để xử lý bài toán thanh khoản, các quỹ PE buộc phải tìm đến những phương án linh hoạt hơn – nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn rủi ro cao hơn.
Ông Paul Robine, CEO của TR Capital, nhận định hệ sinh thái đầu tư tư nhân tại Trung Quốc đang đối mặt với một “khoảng trống thanh khoản nghiêm trọng”. Nhiều nhà đầu tư phải bán lại phần góp vốn trong các quỹ PE thông qua thị trường thứ cấp (secondary market) để thu hồi tiền sớm.
Nhưng mức chiết khấu là cái giá không hề nhỏ. Nếu tài sản tại châu Âu và Bắc Mỹ thường chỉ bị giảm giá khoảng 12–14% trên thị trường thứ cấp, thì tại châu Á con số này lên tới trung bình 44%. Riêng tại Trung Quốc, mức chiết khấu phổ biến trong hai năm gần đây dao động từ 40–50%, phản ánh bối cảnh kinh tế suy yếu và sự rút lui của nhiều nhà đầu tư phương Tây.
Thậm chí, một số quỹ còn áp dụng chiến lược “bán công ty cho chính mình” – tức chuyển tài sản sang một quỹ khác do cùng đơn vị quản lý điều hành. Đây là kỹ thuật tài chính nhằm tái định giá tài sản hoặc kéo dài thời gian nắm giữ, thay vì chấp nhận bán rẻ ra thị trường.
Tất cả những động thái này cho thấy một thực tế rõ ràng: vấn đề của PE tại Trung Quốc hiện nay không nằm ở khả năng tìm kiếm cơ hội đầu tư, mà ở khả năng chuyển hóa các khoản đầu tư thành tiền mặt. Và trong thế giới tài chính, thanh khoản luôn là yếu tố quyết định ai trụ vững qua chu kỳ, ai buộc phải rời cuộc chơi.
Ánh sáng cuối đường hầm
Dù bức tranh tổng thể vẫn còn nhiều gam màu xám, thị trường bắt đầu xuất hiện những điểm sáng cho năm 2026. Một trong những thương vụ đáng chú ý nhất là việc Bain Capital hoàn tất bán doanh nghiệp trung tâm dữ liệu Chindata Group với mức định giá 4 tỷ USD cho một liên minh do các tập đoàn công nghiệp và quỹ chính quyền địa phương Trung Quốc dẫn dắt.
Đây được xem là thương vụ thoái vốn quy mô lớn đầu tiên của một quỹ PE nước ngoài tại Trung Quốc trong ít nhất hai năm trở lại đây. Diễn biến này cho thấy dòng vốn nội địa đang dần đóng vai trò chủ đạo, thay thế phần nào khoảng trống do nhà đầu tư phương Tây để lại.
Song song đó, sự hồi phục của thị trường chứng khoán Hong Kong – với tổng giá trị các đợt niêm yết mới đạt khoảng 35 tỷ USD trong năm 2025 – đã tạo ra “cửa thoát” nhất định cho những khoản đầu tư quy mô nhỏ và trung bình.
EQT đã thoái vốn thành công khỏi JD Industrials, trong khi Carlyle Group thu hồi vốn thông qua đợt IPO của WeRide – doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xe tự hành.
Ông Jean Eric Salata, Chủ tịch mảng châu Á của EQT, vẫn giữ quan điểm tích cực tại hội nghị do Hong Kong Monetary Authority tổ chức vào tháng 11: “Tôi đặt niềm tin rất lớn vào Trung Quốc, và đặc biệt là Hong Kong.” Nhận định này phản ánh góc nhìn dài hạn của một bộ phận nhà đầu tư vẫn tin vào chu kỳ phục hồi của thị trường.
Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình với kịch bản IPO sẽ là lối thoát chủ đạo. Bà Stephanie Hui, người đứng đầu mảng Private Equity khu vực châu Á của Goldman Sachs, đưa ra một so sánh khá thú vị tại sự kiện của Hong Kong Venture Capital and Private Equity Association.
Theo bà, thoái vốn qua IPO giống như một cuộc “trưng cầu dân ý” – mức định giá phải được số đông thị trường chấp nhận. Ngược lại, bán cho đối tác chiến lược hoặc quỹ đầu tư khác lại thiên về “nghệ thuật đàm phán”: chỉ cần tìm được một hoặc hai bên thực sự hiểu giá trị tài sản và sẵn sàng trả mức giá phù hợp.
Từ góc nhìn đầu tư, điều này cho thấy bài toán thanh khoản tại Trung Quốc có thể không có một lối đi duy nhất. IPO có thể mở cửa trở lại, nhưng M&A chiến lược và giao dịch thứ cấp nhiều khả năng sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong giai đoạn tái cân bằng hiện nay.
Nguồn: FT, Fortune
Bài viết liên quan
